در حال خواندن: رونمایی از «ربات وکیلیار»؛ نخستین هوش مصنوعی قضایی ایران وارد میدان شد
-
01
رونمایی از «ربات وکیلیار»؛ نخستین هوش مصنوعی قضایی ایران وارد میدان شد
رونمایی از «ربات وکیلیار»؛ نخستین هوش مصنوعی قضایی ایران وارد میدان شد
در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران بهصورت رسمی از نخستین دستیار هوش مصنوعی تخصصی حوزه حقوق و قضا با نام «ربات وکیلیار» پردهبرداری کرد؛ سامانهای که قرار است بهعنوان بازوی کمکی در کنار وکلا، کارشناسان رسمی و حتی شهروندان عادی فعالیت کند و بخشی از فرآیندهای زمانبر حقوقی را تسهیل کند.
این ابزار که در مراحل اولیه توسعه با نام «روبولگال» معرفی شده بود، اکنون با ساختاری پیشرفتهتر، پایگاه داده گستردهتری از قوانین داخلی و قابلیتهای تحلیلی هوشمندتر، آماده ورود به چرخه خدمات حقوقی کشور است. مسئولان قضایی هدف اصلی از طراحی این سامانه را «افزایش دقت، سرعت و دسترسی عمومی به اطلاعات حقوقی» عنوان کردهاند.
یکی از مدیران پروژه در مراسم رونمایی اعلام کرد:
«ربات وکیلیار جایگزین وکیل یا قاضی نیست؛ بلکه ابزاری برای توانمندسازی و تسریع در ارائه خدمات حقوقی است.»
ربات وکیلیار دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
بر اساس توضیحات ارائهشده، این سامانه یک دستیار هوشمند مبتنی بر دادههای حقوقی داخلی است که میتواند به تحلیل، جستوجو، استخراج و پردازش اطلاعات قانونی بپردازد. طراحی آن بهگونهای انجام شده که هم برای متخصصان حقوقی کاربردی باشد و هم برای مردم عادی که به دنبال پاسخهای اولیه درباره مسائل قانونی خود هستند.
همچنین بخوانید: دستور رئیس قوه قضائیه برای آموزش هوش مصنوعی به قضات؛ حرکت دستگاه قضایی بهسوی «دادرسی هوشمند»
تحلیل و بررسی پروندههای قضایی
یکی از مهمترین قابلیتهای این سامانه، امکان تحلیل اسناد و پروندههای قضایی است. کاربران میتوانند اطلاعات پرونده، متن دادخواست یا مستندات حقوقی را وارد کنند و سامانه، نکات کلیدی، مواد قانونی مرتبط و نقاط مهم حقوقی را استخراج کند.
در فرآیندهای سنتی، بررسی دقیق یک پرونده گاه مستلزم مطالعه دهها یا حتی صدها صفحه مستندات است. ربات وکیلیار میتواند این روند را کوتاهتر کرده و بخشهای مهم را برجسته کند.
یکی از کارشناسان حقوقی درباره این ویژگی گفته است:
«در بسیاری از پروندهها، زمان زیادی صرف یافتن مواد قانونی مرتبط میشود. اگر سامانه بتواند این بخش را تسریع کند، عملاً بهرهوری وکلا افزایش پیدا میکند.»
ارائه اطلاعات دقیق درباره قوانین و مقررات
ربات وکیلیار به مجموعهای گسترده از قوانین، آییننامهها و آرای قضایی دسترسی دارد و میتواند درباره موضوعات مختلف حقوقی توضیحات مستند ارائه دهد. کاربر میتواند پرسشهایی درباره حقوق مدنی، کیفری، خانواده، کار، تجارت یا سایر حوزهها مطرح کند و پاسخ مبتنی بر قانون دریافت کند.
این ویژگی برای شهروندانی که آشنایی کامل با ساختارهای حقوقی ندارند، اهمیت زیادی دارد. بسیاری از مردم پیش از مراجعه به وکیل، صرفاً به دنبال درک اولیه از وضعیت حقوقی خود هستند. این سامانه میتواند نقش «راهنمای اولیه» را ایفا کند.
یکی از مسئولان فناوری اطلاعات قوه قضاییه در توضیح این بخش اظهار داشت:
«هدف ما این است که مردم بتوانند قبل از ورود به فرآیندهای پیچیده دادرسی، تصویر روشنی از حقوق و تکالیف خود داشته باشند.»
پشتیبانی تخصصی از وکلا و کارشناسان رسمی
ربات وکیلیار صرفاً برای عموم مردم طراحی نشده، بلکه ابزار کمکی برای وکلا، مشاوران حقوقی و کارشناسان رسمی نیز محسوب میشود. این سامانه میتواند در آمادهسازی پیشنویس لوایح، جمعآوری مستندات مرتبط، استخراج سوابق مشابه و حتی مقایسه آرای پیشین کمک کند.
وکلا میتوانند با استفاده از این سامانه، زمان بیشتری را به استراتژی دفاع یا مشاوره تخصصی اختصاص دهند و بخشهای تکراری یا زمانبر کار را به سیستم بسپارند.
یک وکیل پایهیک دادگستری در واکنش به این رونمایی گفت:
«اگر دقت سامانه در سطح مطلوبی باشد، میتواند به ابزار جدی در دفتر وکالت تبدیل شود. اما همچنان تصمیم نهایی باید توسط انسان گرفته شود.»
پاسخگویی به پرسشهای عمومی شهروندان
از دیگر قابلیتهای مهم این سامانه، امکان پاسخگویی به سؤالات عمومی مردم است. برای مثال، کاربران میتوانند درباره مراحل طرح دعوا، نحوه تنظیم شکایت، حقوق مالی در دعاوی خانوادگی، یا فرآیند اجرای احکام پرسوجو کنند.
این موضوع میتواند به کاهش مراجعات غیرضروری و افزایش آگاهی عمومی کمک کند. همچنین برای افرادی که در مناطق دوردست زندگی میکنند و دسترسی فوری به مشاور حقوقی ندارند، چنین سامانهای میتواند مفید باشد.
قابلیتهای فنی و هوشمند
ربات وکیلیار تنها به ورودی متنی محدود نیست. طبق اعلام رسمی، این سامانه از چند قابلیت پیشرفته نیز پشتیبانی میکند:
- دریافت دستورات صوتی: کاربران میتوانند سؤال خود را بهصورت صوتی مطرح کنند و پاسخ دریافت کنند. این ویژگی میتواند دسترسی افراد سالمند یا کسانی که با تایپ راحت نیستند را آسانتر کند.
- تحلیل اسناد تصویری: کاربر میتواند تصویر یک سند، قرارداد یا برگه قضایی را بارگذاری کند و سامانه پس از استخراج متن، تحلیل حقوقی اولیه ارائه دهد.
- تهیه پیشنویس مدارک حقوقی: سیستم قادر است پیشنویس اولیه دادخواست، لایحه یا قرارداد را تهیه کند تا کاربر یا وکیل آن را بررسی و اصلاح نهایی کند.
نحوه عرضه و دسترسی
بر اساس اعلام رسمی، ربات وکیلیار قرار است در چند قالب ارائه شود:
- نسخه وب برای استفاده عمومی
- اپلیکیشن موبایل برای اندروید و iOS
- نسخههای تخصصی برای دفاتر وکالت و کارشناسان
- و حتی یک نسخه ربات انساننما برای استفاده در مراکز خدمات قضایی
طبق برنامهریزی اعلامشده، نسخه اولیه اپلیکیشنها طی هفتههای آینده در دسترس قرار میگیرد و بهرهبرداری رسمی و گستردهتر پس از تکمیل زیرساختها و دریافت مجوزهای لازم در نیمه نخست سال آینده انجام خواهد شد.
فرصتها و چالشها
رونمایی از چنین سامانهای در ایران، گامی مهم در مسیر دیجیتالیسازی خدمات قضایی محسوب میشود. با این حال، مانند هر فناوری نوین، این پروژه نیز با پرسشها و چالشهایی همراه است.
- دقت و اعتبار پاسخها: یکی از مهمترین دغدغهها، صحت تحلیلهای ارائهشده توسط سامانه است. در حوزه حقوق، یک اشتباه کوچک میتواند پیامدهای جدی داشته باشد.
- امنیت و محرمانگی دادهها: پروندههای قضایی حاوی اطلاعات حساس هستند. بنابراین، حفاظت از دادهها و تضمین امنیت اطلاعات اهمیت حیاتی دارد.
- نقش مکمل، نه جایگزین: مسئولان قضایی تأکید کردهاند که این سامانه جایگزین وکیل یا قاضی نخواهد شد، بلکه ابزار کمکی است. با این حال، برخی کارشناسان بر ضرورت نظارت مستمر بر عملکرد سیستم تأکید دارند.
یک استاد حقوق در اینباره گفته است:
«هوش مصنوعی میتواند سرعت را بالا ببرد، اما مسئولیت نهایی همچنان بر عهده انسان است. تصمیم قضایی یک امر صرفاً فنی نیست؛ ابعاد اخلاقی و انسانی نیز دارد.»
چشمانداز آینده
با رونمایی از ربات وکیلیار، ایران وارد مرحلهای تازه در بهرهگیری از هوش مصنوعی در ساختارهای قضایی شده است. اگر این سامانه بتواند عملکرد دقیق و قابلاعتماد ارائه دهد، ممکن است به الگویی برای سایر نهادهای خدمات عمومی تبدیل شود.
کارشناسان معتقدند توسعه چنین ابزارهایی میتواند به افزایش شفافیت، کاهش اطاله دادرسی و ارتقای آگاهی عمومی کمک کند البته به شرطی که زیرساختهای فنی، نظارتی و آموزشی لازم بهدرستی فراهم شود.
در نهایت، ربات وکیلیار را میتوان گامی مهم در مسیر تحول دیجیتال نظام قضایی دانست؛ حرکتی که نشان میدهد فناوریهای هوش مصنوعی بهتدریج در حال ورود به حوزههایی هستند که پیشتر کاملاً انسانی و تخصصی تلقی میشدند.
آینده این سامانه به میزان اعتماد عمومی، کیفیت فنی و نحوه مدیریت آن بستگی خواهد داشت اما بدون تردید، آغاز فصل تازهای در پیوند میان عدالت و فناوری است.
پستهای مرتبط
با آخرین و مهمترین اخبار بهروز بمانید
You need to configure your Mailchimp API key for this form to work properly.
