خانه
دسته بندی ها
اخبار
دستور رئیس قوه قضائیه برای آموزش هوش مصنوعی به قضات؛ حرکت دستگاه قضایی به‌سوی «دادرسی هوشمند»

دستور رئیس قوه قضائیه برای آموزش هوش مصنوعی به قضات؛ حرکت دستگاه قضایی به‌سوی «دادرسی هوشمند»

اشتراک

رئیس قوه قضائیه در مراسم رونمایی از تازه‌ترین دستاوردهای فناورانه دستگاه قضایی، بر ضرورت بهره‌گیری گسترده از فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی در فرآیندهای قضایی تأکید کرد و آن را نه یک انتخاب، بلکه یک الزام دانست. غلامحسین محسنی‌اژه‌ای در این مراسم اعلام کرد که آموزش کاربرد ابزارهای هوش مصنوعی باید به‌صورت جدی در دستور کار قرار گیرد و همه قضات چه تازه‌وارد و چه باسابقه با این فناوری‌ها آشنا شوند.

او در بخشی از سخنان خود تصریح کرد:

«استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای تسهیل امور مردم است، نه یک انتخاب شخصی.»

این جمله، نشان‌دهنده تغییر رویکرد جدی در نگاه مدیریت عالی دستگاه قضایی به تحولات دیجیتال و فناوری‌های نوظهور است.

تحول دیجیتال در دستگاه قضایی؛ از الکترونیکی تا هوشمند

در سال‌های گذشته، قوه قضائیه با توسعه سامانه‌های الکترونیکی، گام‌هایی در جهت کاهش مراجعات حضوری و تسریع در روند رسیدگی به پرونده‌ها برداشته بود. اکنون اما صحبت از عبور از «دادرسی الکترونیکی» و ورود به مرحله «دادرسی هوشمند» است؛ مرحله‌ای که در آن، هوش مصنوعی به‌عنوان یک دستیار تحلیلی در کنار قاضی قرار می‌گیرد.

محسنی‌اژه‌ای در این مراسم تأکید کرد که با توجه به سرعت ورود فناوری‌های نوین به عرصه حکمرانی، قضات نیز باید مهارت‌های لازم برای کار با ابزارهای فناورانه را کسب کنند.

او گفت:

«اگر می‌خواهیم خدمات قضایی دقیق‌تر، سریع‌تر و عادلانه‌تر ارائه شود، باید از ظرفیت فناوری‌های جدید به‌درستی استفاده کنیم.»

به گفته او، آموزش هوش مصنوعی باید هم در فرآیند جذب قضات جدید و هم در دوره‌های بازآموزی قضات باسابقه گنجانده شود تا هیچ فاصله‌ای میان بدنه قضایی و تحولات فناورانه باقی نماند.

معرفی سامانه «سمپ هوشمند»؛ گامی به‌سوی عدالت هوشمند

در همین مراسم، از سامانه‌ای با عنوان «سمپ هوشمند» رونمایی شد؛ سیستمی که با هدف کمک به قضات و بهبود فرآیند رسیدگی به پرونده‌ها طراحی شده است. این سامانه از سال ۱۴۰۱ در دست توسعه بوده و اکنون به‌صورت آزمایشی در سه استان کشور خراسان جنوبی، قم و لرستان راه‌اندازی شده است.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، «سمپ هوشمند» قرار نیست جایگزین قاضی شود. مسئولان مربوطه تأکید کردند که این سامانه تنها نقش یک دستیار تحلیلی را ایفا می‌کند و تصمیم نهایی همچنان بر عهده قاضی خواهد بود.

یکی از مقامات حاضر در مراسم در این باره گفت:

«هوش مصنوعی در این سامانه، ابزاری برای کمک به قاضی است، نه جایگزین او. تصمیم‌گیری نهایی همچنان انسانی باقی می‌ماند.»

کارکردهای سامانه هوشمند قضایی

سامانه «سمپ هوشمند» چند وظیفه کلیدی را بر عهده دارد که می‌تواند به‌طور مستقیم بر سرعت و دقت رسیدگی‌ها تأثیر بگذارد:

نخست، ارجاع هوشمند پرونده‌ها و کارشناسی‌ها. با استفاده از الگوریتم‌های تحلیل داده، این سامانه می‌تواند پرونده‌ها را بر اساس موضوع، تخصص موردنیاز و سوابق مشابه، به شکل دقیق‌تری دسته‌بندی و ارجاع کند.
دوم، پیشنهاد رأی بر پایه تحلیل آرای مشابه. این سیستم می‌تواند با بررسی آرای پیشین، نظریات مشورتی و رویه‌های قضایی، پیشنهادهایی را برای تصمیم‌گیری در اختیار قاضی قرار دهد. البته این پیشنهادها الزام‌آور نیستند و صرفاً به‌عنوان ابزار کمکی ارائه می‌شوند.
سوم، خلاصه‌سازی پرونده‌ها و تطبیق مستندات. در بسیاری از پرونده‌ها حجم بالای اسناد و مستندات باعث افزایش زمان بررسی می‌شود. هوش مصنوعی می‌تواند با استخراج نکات کلیدی و خلاصه‌سازی محتوای پرونده، فرآیند مطالعه و تحلیل را تسهیل کند.
چهارم، ایفای نقش بانک دانش حقوقی. این سامانه امکان دسترسی سریع به آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی و مستندات قانونی مرتبط را فراهم می‌کند تا قاضی بتواند در کوتاه‌ترین زمان به منابع معتبر دسترسی داشته باشد.

همچنین بخوانید: رونمایی از «ربات وکیل‌یار»؛ نخستین هوش مصنوعی قضایی ایران وارد میدان شد

آموزش قضات؛ اولویت جدید دستگاه قضایی

رئیس قوه قضائیه در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت آموزش ساختارمند تأکید کرد.

او گفت:

«قاضی امروز باید علاوه بر دانش حقوقی، با ابزارهای فناورانه نیز آشنا باشد. ما نمی‌توانیم نسبت به تحولات جهانی بی‌تفاوت بمانیم.»

به گفته وی، برنامه‌ریزی شده است تا دوره‌های آموزشی ویژه‌ای برای آشنایی قضات با کاربردهای هوش مصنوعی برگزار شود. این آموزش‌ها قرار است نه‌تنها جنبه فنی، بلکه ابعاد اخلاقی و حقوقی استفاده از AI را نیز پوشش دهد.

کارشناسان معتقدند اگر این آموزش‌ها به‌درستی طراحی و اجرا شوند، می‌توانند شکاف میان فناوری و نظام قضایی را کاهش دهند و از مقاومت‌های احتمالی در برابر تغییر بکاهند.

دغدغه امنیت داده‌ها و حریم اطلاعات

در کنار مزایای مطرح‌شده، مسئولان قضایی نسبت به خطرات احتمالی نیز هشدار دادند. در این مراسم تأکید شد که هوش مصنوعی «سوخت» خود را از داده‌ ها می‌گیرد و بنابراین کیفیت، امنیت و صحت داده‌های ورودی اهمیت حیاتی دارد.

یکی از مقامات فناوری دستگاه قضایی هشدار داد:

«اگر در مدیریت داده‌ها دقت لازم را نداشته باشیم، ممکن است زمینه سوءاستفاده، نفوذ یا سرقت اطلاعات فراهم شود.»

به همین دلیل، اعلام شد که طراحی سامانه‌های هوشمند با در نظر گرفتن بالاترین استانداردهای امنیتی انجام شده و کنترل‌های سختگیرانه‌ای برای حفاظت از اطلاعات در نظر گرفته شده است.

حفظ محرمانگی پرونده‌ها، جلوگیری از دسترسی غیرمجاز و صیانت از داده‌های حساس شهروندان، از جمله موضوعاتی است که در توسعه این سامانه مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

فرصت‌ها و چالش‌های پیش رو

ورود هوش مصنوعی به نظام قضایی می‌تواند مزایای قابل‌توجهی به همراه داشته باشد؛ از جمله کاهش اطاله دادرسی، افزایش دقت در تحلیل پرونده‌ها، یکسان‌سازی نسبی رویه‌ها و دسترسی سریع‌تر به منابع حقوقی. با این حال، چالش‌هایی نیز در این مسیر وجود دارد.

یکی از چالش‌های مهم، اطمینان از بی‌طرفی الگوریتم‌هاست. اگر داده‌های آموزشی دارای سوگیری باشند، ممکن است خروجی سیستم نیز دچار سوگیری شود. بنابراین نظارت مستمر بر عملکرد سامانه‌های هوشمند ضروری است.

چالش دیگر، پذیرش فرهنگی و سازمانی است. هر تحول فناورانه‌ای نیازمند تغییر در نگرش‌ها و عادت‌های کاری است. موفقیت این پروژه تا حد زیادی به میزان همراهی قضات و کارکنان دستگاه قضایی بستگی خواهد داشت.

گام به‌سوی عدالت کارآمدتر

سخنان رئیس قوه قضائیه نشان می‌دهد که نگاه حاکم بر مدیریت دستگاه قضایی، حرکت به‌سوی عدالت کارآمدتر با اتکا به فناوری است. او تأکید کرد: «هدف نهایی از به‌کارگیری فناوری، خدمت بهتر به مردم است.» این جمله نشان می‌دهد که فناوری به‌عنوان ابزار تسهیل‌گر دیده می‌شود، نه هدفی مستقل.

اگر سامانه «سمپ هوشمند» بتواند در مرحله آزمایشی عملکرد موفقی داشته باشد، احتمال گسترش آن به سایر استان‌ها و تبدیل‌شدن به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند دادرسی وجود دارد.

آغاز فصل جدیدی در قوه قضائیه

دستور برای آموزش هوش مصنوعی به قضات و راه‌اندازی سامانه «سمپ هوشمند» را می‌توان نقطه عطفی در مسیر تحول دیجیتال دستگاه قضایی دانست. این اقدام نشان می‌دهد که فناوری‌های نوین به‌تدریج در حال ورود به هسته‌های سنتی حکمرانی هستند.

اگر آموزش‌ها به‌صورت جامع و اصولی اجرا شود، زیرساخت‌های امنیتی به‌درستی تقویت شوند و نظارت بر عملکرد سامانه‌های هوشمند به‌طور مستمر انجام گیرد، می‌توان انتظار داشت که این تحول به کاهش زمان رسیدگی، افزایش شفافیت و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌های قضایی منجر شود.

در نهایت، آنچه اهمیت دارد حفظ توازن میان فناوری و قضاوت انسانی است. همان‌گونه که در این مراسم تأکید شد، هوش مصنوعی قرار نیست جایگزین قاضی شود، بلکه ابزاری برای تقویت توان تحلیلی اوست. آینده دستگاه قضایی، به نظر می‌رسد در تعامل هوشمند میان دانش حقوقی و فناوری‌های نوین شکل خواهد گرفت.

تعاملی که اگر درست مدیریت شود، می‌تواند به نفع شهروندان و نظام عدالت کشور باشد!

رأی مثبت0امتیازاترأی منفی

0 آرا: 0 موافق, 0 مخالف (0 امتیاز)