در حال خواندن: رقابت جهانی هوش مصنوعی وارد فاز تعیینکننده شد؛ داووس ۲۰۲۶ و هشدار جدی برای آینده ایران
-
01
رقابت جهانی هوش مصنوعی وارد فاز تعیینکننده شد؛ داووس ۲۰۲۶ و هشدار جدی برای آینده ایران
رقابت جهانی هوش مصنوعی وارد فاز تعیینکننده شد؛ داووس ۲۰۲۶ و هشدار جدی برای آینده ایران
در نشستهای حاشیهای مجمع جهانی اقتصاد در داووس ۲۰۲۶، یک پیام بیش از هر چیز تکرار شد:
هوش مصنوعی دیگر یک فناوری جانبی یا ابزار کمکی نیست؛ بلکه به زیرساختی حیاتی برای قدرت اقتصادی، حکمرانی و رقابت ملی تبدیل شده است.
گزارشهای منتشرشده از این نشستها نشان میدهد نگاه سیاستگذاران، مدیران ارشد و رهبران اقتصادی جهان به AI بهطور بنیادین تغییر کرده است. اگر تا چند سال پیش، هوش مصنوعی اغلب در قالب پروژههای آزمایشی، پایلوتهای محدود یا ابزارهای بهبود بهرهوری مطرح میشد، اکنون در داووس ۲۰۲۶ از آن بهعنوان ستون فقرات نسل بعدی اقتصاد و دولتها یاد میشود.
بهگفته یکی از مقامات حاضر در داووس:
«کشورهایی که هوش مصنوعی را فقط بهعنوان یک ابزار ببینند، در بهترین حالت مصرفکننده خواهند بود؛ نه بازیگر.»
عبور AI از مرحله آزمایش؛ آغاز عصر زیرساختی
یکی از مهمترین نکاتی که در نشستهای داووس ۲۰۲۶ برجسته شد، پایان دوره نگاه آزمایشی به هوش مصنوعی بود. بسیاری از کشورها و شرکتهای بزرگ اعلام کردند که AI را بهصورت رسمی وارد هسته عملیاتی خود کردهاند؛ از تصمیمسازیهای کلان گرفته تا ارائه خدمات عمومی، مدیریت زنجیره تأمین، امنیت، آموزش و سلامت.
این تغییر رویکرد به این معناست که:
- هوش مصنوعی دیگر پروژهای در کنار سازمان نیست
- AI به بخشی از معماری اصلی سیستمها تبدیل شده
- تصمیمها بدون لایه هوش مصنوعی، ناکارآمد تلقی میشوند
در همین زمینه، یکی از مدیران ارشد فناوری در داووس تأکید کرد:
«در آینده نزدیک، سازمانی که بدون AI طراحی شده باشد، مثل ساختمانی بدون برق خواهد بود.»
بازطراحی حکمرانی؛ پیششرط استفاده مؤثر از AI
نکته مهم دیگری که بارها در داووس تکرار شد، ناهماهنگی ساختارهای سنتی حکمرانی با منطق هوش مصنوعی است. بسیاری از دولتها اذعان کردند که قوانین، فرآیندها و تقسیم مسئولیتهای فعلی، برای دنیای مبتنی بر AI طراحی نشدهاند.
بر این اساس، کشورهایی که در حوزه هوش مصنوعی پیشرو محسوب میشوند، اقدامات زیر را آغاز کردهاند:
- ایجاد نهادهای متمرکز سیاستگذاری AI
- بازتعریف مسئولیتهای حقوقی تصمیمهای مبتنی بر الگوریتم
- تدوین چارچوبهای شفاف برای داده، حریم خصوصی و امنیت
- ادغام AI در فرآیندهای تصمیمسازی دولتی
بهعبارت دیگر، هوش مصنوعی فقط فناوری نیست؛ مسئله حکمرانی است. بدون بازطراحی ساختارها، حتی پیشرفتهترین مدلها هم به نتایج پایدار منجر نخواهند شد.
مزیت رقابتی کشورها؛ فاصله در حال افزایش است
یکی از هشدارهای جدی داووس ۲۰۲۶، افزایش شکاف بین کشورهایی با استراتژی ملی AI و سایر کشورها بود. گزارشها نشان میدهد کشورهایی که زودتر به سمت تدوین نقشه راه ملی، سرمایهگذاری در زیرساخت و تربیت نیروی انسانی رفتهاند، اکنون در حال تثبیت برتری خود هستند.
این مزیت فقط محدود به اقتصاد دیجیتال نیست؛ بلکه حوزههایی مانند:
- صنعت و تولید
- انرژی
- سلامت
- آموزش
- امنیت و دفاع
- خدمات عمومی
را نیز دربر میگیرد. بهگفته یکی از تحلیلگران حاضر در داووس:
«هوش مصنوعی مزیت نسبی نمیسازد؛ مزیت مطلق میسازد. یا داری، یا عقب میمانی.»
پیام مستقیم داووس ۲۰۲۶ برای ایران
در تحلیلهای منتشرشده، بهطور مشخص به وضعیت کشورهایی مانند ایران اشاره شده است؛ کشورهایی که از نظر سرمایه انسانی، دانشگاهی و توان فنی ظرفیت بالایی دارند، اما فاقد یک استراتژی ملی منسجم و اجرایی در حوزه هوش مصنوعی هستند.
پیام داووس برای ایران روشن است:
اگر AI در سطح سیاستگذاری کلان جدی گرفته نشود، حتی توان علمی بالا نیز به مزیت رقابتی تبدیل نخواهد شد.
در گزارشها تأکید شده که ایران برای ورود مؤثر به رقابت جهانی هوش مصنوعی، نیازمند یک استراتژی ملی است که چند محور اساسی را پوشش دهد:
- حکمرانی و سیاستگذاری شفاف
- توسعه زیرساخت محاسباتی و دادهای
- پیوند دانشگاه، صنعت و دولت
- آموزش نیروی انسانی در مقیاس ملی
- همراستایی با استانداردهای بینالمللی
خطر نگاه پروژهای به هوش مصنوعی
یکی از انتقادهای غیرمستقیم مطرحشده در داووس، متوجه کشورهایی بود که هنوز AI را در قالب پروژههای پراکنده، کوتاهمدت و بدون هماهنگی دنبال میکنند. این رویکرد، اگرچه ممکن است دستاوردهای محدودی ایجاد کند، اما در نهایت منجر به اتلاف منابع و عقبماندگی ساختاری میشود.
کارشناسان هشدار میدهند که:
- پروژه بدون استراتژی، مزیت پایدار نمیسازد
- الگوریتم بدون داده، بیاثر است
- نیروی انسانی بدون اکوسیستم، مهاجرت میکند
بههمین دلیل، در داووس ۲۰۲۶ بارها بر واژه «سیستمی» بودن AI تأکید شد؛ یعنی نگاه کلان، نه جزیرهای.
هوش مصنوعی و آینده قدرت ملی
داووس ۲۰۲۶ یک پیام بدون تعارف برای جهان داشت:
دوران تصمیمگیری درباره هوش مصنوعی به پایان رسیده؛ دوران اجرا آغاز شده است.
هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب لوکس یا ابزار جانبی نیست؛ بلکه زیرساختی حیاتی برای رقابت اقتصادی، حکمرانی کارآمد و حضور مؤثر در نظم آینده جهان است. کشورهایی که زودتر این واقعیت را پذیرفتهاند، اکنون در حال تثبیت برتری خود هستند و فاصله در حال افزایش است.
برای ایران، این لحظه میتواند نقطه عطف باشد؛ یا آغاز ورود جدی به رقابت جهانی AI، یا تثبیت عقبماندگی ساختاری. تدوین یک استراتژی ملی هوش مصنوعی نه یک اقدام تزئینی، بلکه ضرورتی راهبردی است که تعلل در آن هزینهای سنگین خواهد داشت.
در نهایت، پرسش اصلی دیگر این نیست که «آیا باید وارد حوزه AI شد یا نه؟»
پرسش این است که آیا ایران میخواهد بازیگر باشد یا صرفاً تماشاگر؟
پستهای مرتبط
با آخرین و مهمترین اخبار بهروز بمانید
You need to configure your Mailchimp API key for this form to work properly.
